lectuur

Stilstaan

Auteur: Willy Schuyesmans

Nederlands – Hardcover

90 pagina’s | Davidsfonds | april 2011

Recensie gemaakt door Katrien.

De tienjarige Benjamin overlijdt plots aan een hartstilstand. Hij maakt zich los uit z’n lichaam en leeft verder in het land van Straks. In de dagen voorafgaand aan zijn begrafenis beleeft hij van dichtbij hoe zijn mama en papa, zijn zus Esther, opa, oom Arnout, klasgenoten en al wie hem lief was, proberen om te gaan met zijn dood. Op de dag van zijn begrafenis, leert Benjamin op het kerkhof de andere overledenen kennen die verblijven in het land van Straks. Al snel wordt hem duidelijk dat dit een “overgangsthuis” is, waar overledenen verblijven om hun naasten nog verder te kunnen ondersteunen in hun verwerkingsproces. Wanneer hun ergste pijn gestild is en ze ook weer kracht kunnen putten uit de mooie herinneringen, verhuizen de overledenen naar hun definitieve thuis. Benjamin leert ook van zijn nieuwe vrienden dat je kan merken wanneer de verhuis dichterbij komt. Naarmate je naasten verder in hun verwerkingsproces staan word je in het land van Straks steeds meer doorschijnend, om er uiteindelijk te verdwijnen. Benjamin raakt vooral bevriend met Fientje en Kurt. Fientje is eenentachtig en bij haar aankomst meteen al erg doorschijnend. Kurt is twaalf en overleed zes jaar geleden bij een verkeersongeval. Bij hem is er echter nog steeds geen spoortje doorzichtigheid te bekennen…

Een paar keer per week gaat Benjamin naar huis en gaandeweg merkt hij hoe zijn ouders en zijn zus, met veel steun van elkaar, erin slagen om zijn overlijden een plaats te geven en hem op een positieve manier aanwezig te houden. Fientje is ondertussen verhuisd, en met het gezin van Kurt gaat het van kwaad naar erger: de dood van hun zoon heeft zijn ouders totaal van elkaar vervreemd. Op Allerheiligen zakt de vader van Kurt op het kerkhof in elkaar. De ouders en zus van Benjamin zijn daar op dat moment ook en Esther, die een cursus EHBO volgt, brengt Kurts vader weer bij. Zo raken beide families aan de praat en komt ook voor Kurts familie het verwerkingsproces stilaan op gang. Op Benjamins elfde verjaardag, ongeveer een jaar na zijn dood, laten zijn ouders en Esther zijn vlieger in de tuin omhoog en ze laten het touw daadwerkelijk los. Ze zijn klaar om hem weer een klein beetje meer in de richting van zijn nieuwe thuis te laten gaan.

Dit is een ontroerend boek over wat een verwerkingsproces na een overlijden kan betekenen, bestemd voor oudere kinderen vanaf 12 jaar. Belangrijk is wel dat het kind voldoende maturiteit heeft om de symboliek van het land van Straks ten volle te kunnen begrijpen. Door het verhaal van Fientje, Benjamin en Kurt naast mekaar te zetten, wordt duidelijk dat verwerken zwaar werk is, dat tijd vraagt. Ook blijkt dat het om een uniek proces gaat dat voor elke persoon in een ander tempo verloopt en bepaalde gebeurtenissen kunnen dit proces vergemakkelijken of juist blokkeren. Mooi is dat verwerken in dit boek geenszins gelijkgesteld wordt aan vergeten en dit wordt ook een aantal keer expliciet verwoord. Verwerken, het symbolisch doorschijnend worden, betekent dat de pijn verzacht, waardoor er meer plaats vrij komt voor de kostbare herinneringen aan de mooie momenten samen. De weg die de familie van Benjamin samen aflegt laat zien hoe dit kan verlopen. Dit boek wil kinderen de hoopvolle boodschap meegeven, dat aan het einde van een lange en soms harde weg die dierbare herinneringen op hen wachten.

Gepubliceerd op in Kinderboeken, Lectuur

Matthijs en zijn opa

Auteur: Roberto Piumini

Nederlands – Hardcover

85 pagina’s | Querido Kinderboek | november 1993

Recensie gemaakt door Katrien.

De hele familie is verzameld rond het sterfbed van opa. Matthijs, de jongste kleinzoon van zeven jaar, observeert aandachtig het hele gebeuren. Opeens staat opa op en vraagt hem om samen een mooie wandeling te gaan maken, zoals ze dat zo vaak hebben gedaan. Het vreemde is dat Matthijs blijkbaar de enige is in de kamer die kan waarnemen dat opa zich kiplekker voelt! Stilletjes laten ze de verdrietige mensen en de verdrietige kamer achter zich en vertrekken voor een lange tocht.

Wat volgt, is een lange beschrijving van wat Mathijs en opa allemaal samen beleven op hun wandeling onder een stralende blauwe hemel. De dialogen zijn in het begin nogal filosofisch en voor kleuters moeilijk te begrijpen. Naar het einde krijgen de activiteiten een meer doorleefd karakter en komt zelfs hier en daar een ondeugend kantje van opa boven, iets wat ook jongere kinderen zeker zal aanspreken.
De rode draad in dit boek is dat opa, naarmate het verhaal vordert, steeds kleiner wordt. In het begin wil hij Matthijs hier geen uitleg over geven, wanneer die ernaar vraagt. Als ze terugkeren naar huis is opa op een bepaald ogenblik zelfs zo klein, dat Matthijs hem op zijn hoofd moet dragen. Annemie Heymans illustreert dit ontroerend mooi. Als ze letterlijk voor de deur staan, is opa enkel nog een korreltje in Matthijs’ hand, dat hij niet meer kan zien, maar nog heel goed kan horen. Met een list –door te zeggen dat hij naar peper ruikt- laat hij Matthijs het opa-korreltje naar binnen snuiven. En het fijne is dat Matthijs opa nog altijd kan horen, maar nu van binnenuit. Opa laat weten dat hij zich daar alvast opperbest voelt: “Het is heel prettig om in een kind te leven.”

Het vergankelijke van het lichaam wordt op een heel tedere manier begrijpbaar gemaakt voor jonge kinderen. Onderweg komen opa en Matthijs het oude pantser van een sprinkhaan tegen. Opa legt Matthijs uit dat dit het oude velletje van de sprinkhaan is en dat hij dat niet meer nodig heeft. Als insekten groeien barsten ze immers uit hun oude vel en dat nemen ze niet mee. Wanneer opa en Matthijs terugkomen in de kamer, blijkt opa net overleden te zijn. Matthijs zoekt nog even bevestiging van binnen: “opa, je bent hier, hé, en niet daar…” En opa ’s antwoord is voor Matthijs heel geruststellend: “Nee, dat daar is mijn oude velletje”

Uit dit prachtige boekje heb ik elke avond een stukje voorgelezen voor mijn 3 oudsten de week voordat mijn vader overleden is. Ik had het boekje een hele tijd ervoor zelf gelezen en ik vond toen dat dit een helpende boodschap kon zijn als opa’s sterven dichterbij kwam. Ze hebben er echt iets aan gehad. Het stukje over het oude velletje heeft hen op weg geholpen toen ze opa gingen groeten in het funerarium. En ze begrijpen beter hoe we opa een stukje bij ons kunnen houden binnen ons gezin. In papa’s avondwake heb ik het laatste stukje opnieuw voorgelezen.
Jammer dat het boekje, omdat het al ouder is, nog zo moeilijk is te vinden in de boekhandel…

Gepubliceerd op in Kinderboeken, Lectuur

Tot ziens! Over loslaten en afscheid nemen

Ed Franck, Klaus Verscheure

Recensie door Katrien

Ed Franck herwerkte deze kortfilm van Klaus Verscheure tot een lief teder boek voor kinderen vanaf 8 jaar. Anna ligt doodziek en doodmoe in bed. Ze is moe gevochten tegen haar ziekte en voelt zich onrustig bij het vooruitzicht van haar naderende einde. Het enige wat haar een beetje rust kan brengen is mama, die leest uit het prentenboek “Tim en Ischa”, zoals alleen haar mama dat kan.

Ischa is een nogal eigenwijs vogeltje dat er wel van houdt om Kater een beetje uit te dagen. Op een dag loopt het echter mis en slaagt  Kater erin om Ischa levensbedreigend te verwonden. Zijn vriendje Tim verzorgt Ischa zo goed als hij maar kan en hij legt Ischa in een zacht doosje bij het raam. Ondanks Tims goede zorgen, gaat zijn vriendje dood. Tim is erg verdrietig en tilt de vogel uit zijn bedje. Ineens krijgen zijn veren de mooiste kleuren en begint hij vrolijk te fluiten en rond te vliegen. Tim is erg blij en zet het raam open voor zijn kleine vriend. Ischa vliegt voor altijd weg…

Na dit verhaal zit Anna met een heleboel vragen die ze ook op een serene manier met haar mama kan uitklaren. Is Ischa nu gelukkiger? Mama is er van overtuigd van wel, omdat hij nu op een plek is waar hij echt kan doen waar hij van houdt. Maar dan komt er een moeilijkere vraag: Tim, is die nu ook gelukkiger?  Mama weet zeker van niet. Tim zou zijn vriendje veel liever bij zich hebben gehad, maar ja, hij kon niet anders dan wegvliegen, want hij was te ziek en te moe. Mama reikt Anna daar trouwens een heel geruststellende gedachte aan. Ischa zal nooit echt weg zijn zolang Tim aan hem denkt: hij blijft alles zien achter de ogen van Tim, vanuit een heel speciaal plekje. Dan stelt Anna die éne grote vraag: “Mama, is er achter jouw ogen ook zo’n speciaal plekje voor mij?” Wanneer mama dit heel duidelijk bevestigt, begint Anna aan haar losmakingsproces. Ze vraagt toestemming aan mama om te mogen vertrekken. Mama laat haar gaan, met de belofte haar vast te houden en pas los te laten als ze op die plek is aangekomen.

Dit boek gaat inderdaad over loslaten en afscheid nemen, maar ook over “op een andere manier leren vasthouden”, zoals Manu Keirse  dit zo mooi verwoordt. De kerngedachte, er is een manier om over de grenzen van de dood heen aanwezig te blijven bij iedereen die je graag ziet, biedt een belangrijk handvat voor kinderen om een overlijden te verteren.

De illustraties zijn een beetje druk en chaotisch en passen niet echt bij de intieme eenvoud van het verhaal. De sepia foto’s uit de film zijn prachtig en waren hier ruimschoots voldoende geweest.

De kortfilm is een fragiel pareltje: Karlijn Sileghem vertolkt de rol van Anna’s mama op zo’n manier dat de emoties voor de kijker echt voelbaar worden. Doordat de film in een sobere kamer gedraaid is, met alleen Anna en mama, krijgt deze emotionele dialoog tussen moeder en dochter de volle aandacht en krijgt elk woord, maar ook elke stilte tussen hen de kans om in zijn volle betekenis door te dringen.

“Tot Ziens” vind je in de winkel als een sober doosje, met hierin het boekje, de DVD, en enkele postkaarten met taferelen uit het boek en de film. De postkaarten komen nogal bevreemdend over, maar boek en DVD zijn een ontroerend uitgewerkt aanknopingspunt om een mogelijke verbondenheid over de dood heen bespreekbaar te maken.

Gepubliceerd op in Kinderboeken, Lectuur