Rouw

Het leven, en hoe wij er afscheid van nemen

Lut Rubbens

Uitgeverij Davidsfonds – 2014 – 254 blz.dood.indd

 

Lut Rubbens beschrijft vanuit haar ervaringen op de palliatieve dienst, hoe mensen de laatste stappen zetten op hun levenspad. Ze neemt de lezer mee in verhalen, gevoelens en overtuigingen die mensen hebben in die periode van afscheid nemen en toch nog willen vasthouden.

” Iedereen reageert anders wanneer het einde van hun leven opdoemt. Sommige willen zelfstandig blijven tot de laatste snik, anderen verlangen vooral naar rust. Vele mensen worstelen met gevoelens van angst, eenzaamheid of kwaadheid, anderen streven naar verzoening en maken de balans op van hun leven. Het zijn allemaal uitingen van het existentiële lijden waarmee elke stervende geconfronteerd wordt.

Het leven en hoe we er afscheid van nemen brengt oprechte en verhelderende getuigenissen van aan het sterfbed. Lut Rubbens werkte jaren als verpleegkundige op de palliatieve eenheid van het UZ Leuven. Vanuit haar ervaring vertelt zij in dit boek over het verloop van het stervensproces en het lijden dat daarmee gepaard gaat. Ze duidt de verschillende emoties en gedragingen die je in een palliatieve setting tegenkomt. Taboedoorbrekend, concreet en herkenbaar, een belangrijke houvast voor wie op palliatieve zorgen terechtkomt, hun omgeving en hulpverleners. “

Gepubliceerd op in Lectuur, Over dementie en palliatieve zorgen, Volwassenen, Voor hulpverleners en nabestaanden

Herbergen van verlies – Thuiskomen in het Land van Rouw

Riet Fiddelaers-­‐Jaspers & Sabine Noten

Uitgeverij In De Wolken – 2014 – 296 blz.Herbergen van verlies

Het boek neemt me mee doorheen mijn eigen landschap van rouw. Ik moet het boek vaak even neerleggen om stil te staan bij mijn verlieservaringen en welke impact deze hebben op wie ik ben als mens én als hulpverlener.

Ik kom in dit boek de systemische principes tegen en het contextuele gedachtegoed van Nagy krijgt ruime aandacht. Belangrijke thema’s zoals hechting, rouw over generaties heen, stapeltjesverdriet, verlate rouw en trauma komen aan bod. Ook de existentiële dimensie krijgt een plek.

Ik hou van het uitgangspunt dat rouw in een zeer ruime zin wordt bekeken. Elke verlieservaring kan leiden tot rouw. En in tegenstelling tot wat soms gedacht wordt is er geen sprake van een ‘periode van rouw’. Maar is rouw intensief verweven met het leven.
Als er ruimte is om het verlies te doorleven, dan kan de scherpte van rouw verzachten.

Ik zou het boek zeker aanraden voor hulpverleners. Rouw wordt in een zeer ruime achtergrond geplaatst en de schrijvers gunnen de lezer een inkijk in de praktijkruimte. Theorie, praktijk en werkvormen worden op een aangenaam tempo afgewisseld.

Wil je een boek lezen dat je bij de hand neemt en je begeleidt doorheen je eigen landschap van rouw, dan is dit boek je gids.
Recensie door Mieke (15/03/2014)

Gepubliceerd op in Lectuur, Volwassenen, Voor hulpverleners en nabestaanden

Vuur en vlam – Hoe kanker alles dooft behalve herinnering

Auteur: Geert de Kockere & An Domt

Illustrator: Tineke Van Hemeldonck

Nederlands – Hardcover

32 pagina’s | Manteau Jeugd | november 2011

Recensie gemaakt door Katrien.

De drakenman en de drakenvrouw vormen samen met hun twee drakenkinderen een gelukkig gezin. Het meest houden ze van vuur. “Vuur is leven en leven is vuur!”, beweren ze. Op zomeravonden, wanneer het donker is geworden, gaan ze naast elkaar op een rij staan. Dan spuwen ze vuur om het verst. Het wordt elke keer een heus vuurwerk, dat is pas leven! Op een avond kan de drakenvrouw geen vuur meer spuwen. Als ze probeert, stijgt er enkel wat rook op. De drakendokter vertelt dat er iets kwaads in haar buik zit, wat het vuur in haar laat uitgaan. Hij geeft haar iets vies, maar het zal haar helpen, ze zal weer vuur spuwen. De hele winter lang, maakt het medicijn haar vooral ziek. Haar gezin ondersteunt haar zo goed en zo kwaad als het kan, maar ze hebben het allemaal moeilijk. Maar na de winter gaat het beter. De drakenvrouw staat weer op en ze heeft zelfs weer een klein vuurtje. Om dat te vieren gaan ze samen naar Drakeneiland. Ze dromen er alvast van om in de zomer weer samen vuur te spuwen.

Maar dan komt het kwade terug en deze keer zit het overal in het lijf van de drakenvrouw. De drakendokter ziet het somber: met heel sterk medicijn heeft ze misschien een waterkansje… Elke dag wordt de drakenvrouw zwakker. De drakenman en kinderen moeten machteloos toezien, ze kunnen haar alleen maar blijven knuffelen. Samen vuurspuwen is nu een onvervulbare wens geworden. Soms lijkt het heel even wat beter te gaan en hierom zijn ze dan met z’n allen blij. Op een avond geeft de drakenvrouw aan dat ze echt niet meer verder kan. Haar man en kinderen zeggen haar met een laatste knuffel slaapwel en ze overlijdt. De tijd die volgt is verwarrend voor de drakenfamilie. Mama is niet meer fysiek bij hen, maar ze leeft nog zo mooi en intens in hun binnenste. Ze hebben zelfs het gevoel dat ze ooit op de één of andere manier weer samen vuur zullen spuwen. Wanneer het weer zomer wordt, staan papa en zijn kinderen buiten in het donker naast elkaar. Met een klein hartje beslissen ze om samen vuur te spuwen. Niet om het verst vandaag, maar om het allermooist. Op dat moment schiet er hoog aan hemel een vlam door het donker. Onmiddellijk begrijpen ze alle drie dat dit een boodschap van mama is. Sterker nog, mama wint, want haar vlam was supermooi. Vanaf dat moment beslissen ze om voortaan vuur altijd te spuwen om ter mooist.
De ondertitel van dit prachtige prentenboek is: “Hoe kanker alles dooft behalve de herinnering” Dit vat de boodschap eigenlijk heel mooi samen.

De bedoeling is enerzijds om aan jonge kinderen een idee te geven wat kanker in een gezin kan teweeg brengen. En anderzijds gaat de boodschap veel dieper dan de loutere beschrijving van het ziekteproces. Er worden handvatten aangereikt om de overleden mama toch aanwezig te houden in het gezin. Dierbare herinneringen worden beschouwd als een ontmoetingsplaats diep in jezelf waarnaar je telkens kan terugkeren, zo vaak als nodig, om degene die je mist, te zien. Bovendien wordt er ook aangemoedigd om voorzichtig de draad weer op te nemen. De familie draak durft weer vuur en vlam spuwen, maar tegelijkertijd houden ze de herinnering aan mama stevig vast.
Door het verhaal rond sprookjesfiguren, draken, op te bouwen, wordt er een zekere afstand gecreëerd ten opzichte van de inhoud. Net deze afstand maakt het mogelijk om op een serene manier met jonge kinderen over kanker te praten, zonder dat dit voor hen te bedreigend wordt. Bovendien zijn de prenten subliem. De lieve drakenkoppen in waterverftechniek tegen een ahtergrond van behangpapier in de meest kleurige dessins, zal kinderen zeker aanspreken. En heel subtiel wordt mama, naarmate haar ziekte vordert, steeds bleker groen geverfd.
Dit is het levensverhaal van An Dom. Helemaal achteraan vertelt ze wat meer over het verloop van haar ziekte, en over hoe ze tegen haar naderende dood aankijkt. Treffend is vooral hoeveel kracht ze nog heeft om dankbaar te zijn, voor alle steunfiguren rondom haar.
Wij kunnen haar alleen maar dankbaar zijn, voor wat ze ons in dit boek leert. Chapeau, An!
Vanaf 5 jaar.

Gepubliceerd op in Kinderboeken, Lectuur

Vader en dochter

Auteur: Michael Dudok De Wit

Nederlands – Hardcover

28 pagina’s | Leopold B.V. | mei 2002

Recensie gemaakt door Katrien.

 

Een vader en zijn jonge dochter fietsen samen door de polder. Boven aan de dijk stappen ze af, vader omhelst zijn dochter en met de eenvoudige woorden: “Dag vader” en “Dag kind” nemen ze afscheid. Het meisje tuurt vanop de dijk naar het water en ze ziet hoe haar vader in zijn roeibootje steeds dichter naar de horizon roeit. Ze blijft op die plaats tevergeefs wachten tot de zon ondergaat, maar haar vader keert niet terug. Seizoenen komen en gaan, steeds opnieuw en steeds opnieuw fietst het meisje naar dat plekje op de dijk waar ze haar vader aan de horizon zag verdwijnen. Maar haar vader komt niet terug. Het leven van het meisje ontvouwt zich verder. En dat leven is mild voor haar. We zien haar fietsen en plezier maken met vriendinnen, wat later fietst ze samen met haar man en nog later fietsen er ook twee kindjes mee. Het meisje wordt langzaam een oude vrouw. Ze heeft een gelukkig leven gehad, maar ze is met momenten de horizon blijven afspeuren naar haar vader. Nu is de tijd rijp om verder op zoek te gaan. Ze verlaat de dijk en loopt naar beneden. Het water heeft plaats gemaakt voor riet en zand. Bij een open plek vindt ze het roeibootje van haar vader, half bedolven onder het zand. De oude vrouw legt zich neer en dommelt in. Maar plots voelt ze dat er iets gebeurt. Ze staat op en begint steeds harder te lopen. Terwijl ze daar loopt, zien we de oude vrouw opnieuw veranderen in een jong meisje. Ze loopt recht in de uitnodigende armen van haar vader, die daar rustig staat te wachten, alsof hij nooit is weggeweest.

Dit poëtische prentenboek vertelt op een tedere, rustige manier over het rouwproces dat zich kan voltrekken wanneer je je vader verliest. Het ongeduldige en vaak pijnlijk wachten op zijn terugkomst wordt geleidelijk aan minder heftig. Je probeert iets te maken van het leven dat je gegeven werd en dat leven geeft vaak mooie dingen… Maar tussendoor blijft een dochter kijken naar de horizon, al was het maar om een kleine glimp van hem te zien. Dat verlangen naar en het gemis van vader blijft als een constante aanwezig en op kruispunten in het leven kan dat weer heel heftig naar boven komen. Mooi is ook het einde, de overtuiging dat je aan het einde van je eigen weg, de kans krijgt om je vader weer vast te pakken, op wat voor manier dan ook. De sobere prenten in sepia-tinten versterken de serene sfeer van het boek en verwijzen naar de broosheid van het leven.
Michael Dudok de Wit maakte het boek naar de animatiefilm father and daughter, waarvoor hij in 2001 terecht een Oscar in ontvangst mocht nemen. Deze prachtige kortfilm is als het ware de bewegende versie van het boek, maar zonder dat er één woord gesproken of geschreven wordt. Dat is ook niet nodig want de beelden spreken voor de volle honderd procent voor zichzelf.
Dit is een intens droevig, maar tegelijk ook een hoopgevend verhaal over de onvermijdelijke kringloop van het leven, met een krachtige boodschap.
Aan alle dochters, groot of klein wil ik het volgende zeggen: Er komt waarschijnlijk voor ons allemaal ooit een dag dat onze papa niet meer fysiek bij ons kan zijn, hoe lang we ook blijven wachten… Dan is het toch troostend om te weten dat het leven ook dan nog de moeite waard mag en kan zijn, dat hij zijn plaats in ons hart en hoofd sowieso voor altijd blijft houden. En op het einde van de reis, wacht hij op een of andere manier op ons, daar ben ik zeker van…
Vanaf 12 jaar

Gepubliceerd op in Kinderboeken, Lectuur

Water en zout

Auteur: Bettie Elias

Illustrator: Anne Westerduin

Nederlands – Hardcover

108 pagina’s | Clavis | 2006

Recensie gemaakt door Katrien.

 

’s Morgens brengt papa de zevenjarige Dries en zijn jongere zusje Leentje naar school. Een race tegen de tijd, herkenbaar voor de meeste jonge gezinnen. Na de school vertelt oom Jan hem dat papa overleden is, omgekomen bij een verkeersongeluk. Wat volgt is een ontroerend verhaal over rouwarbeid, het zwoegen en ploeteren om dit plotse overlijden te kunnen plaatsen, gezien door de ogen van een zevenjarig kind. Bettie Elias weet als geen ander de emotionele roetsjbaan in het hoofd van deze jongen te beschrijven.

Verschillende belangrijke aandachtspunten bij een dergelijk verwerkingsproces komen aan bod. Voor Dries is het belangrijk dat papa niet in een zwart pak opgebaard wordt, maar in zijn lievelingstrui en-broek, zoals hij papa kent. Ook wil hij zijn papa nog een laatste kus kunnen geven en terwijl hij dat doet wordt hij glashard geconfronteerd met het feit dat alle leven uit papa verdwenen is. De dagen na de uitvaart, voelt Dries zich verdoofd en de opgewekte vragen van zijn kleine zus irriteren hem. Bovendien herbegint het gewone leven terug voor Dries, Leentje, mama en opa, die nu veel bij hen is. En het is net dat gewone, dagelijkse ritme dat Dries vaak een schrijnende pijn, een intens gevoel van verlies bezorgt. Mama brengt hen nu naar school en dat kan Dries moeilijk accepteren, want dat was papa’s taak… Opa wil vanaf nu wel op zaterdag met hem naar de voetbalclub, maar hij wil niet meer gaan, want dat was een stukje van hem en zijn papa. Ondertussen slaagt hij er soms wel in om wat plezier te hebben met schoolvriendjes, maar achteraf voelt hij zich vaak schuldig over dat plezier zonder papa. Die verwarring en pijn resulteren in plotse woede-uitbarstingen en een gevoel van toenemende vervreemding tegenover mama, Leentje en opa.

Een belangrijke stap voorwaarts in Dries’ verwerkingsproces is het gesprek dat hij met opa heeft over oma’s overlijden toen Dries nog klein was. Opa vertelt dat hij oma nog heel erg mist, maar dat het verdriet en de pijn er niet meer zijn. Opa spreekt hier de wijze woorden: “Als je geen verdriet durft te hebben, gaat de pijn nooit weg…” Opa vertelt Dries hier ook heel duidelijk dat papa nooit meer zal terugkomen. Dit komt hard aan bij Dries, maar het zet tegelijkertijd ook iets in beweging. Op zijn verjaardagsfeestje kan hij zich voor het eerst echt leeghuilen in opa’s armen, omdat z’n papa er niet bij kan zijn. Vanaf dit moment kan hij af en toe over het gemis van papa praten en hem zo weer wat meer aanwezig stellen. Hij gaat voorzichtig terug naar de voetbalclub en zijn eerste doelpunt maakt hij voor zijn papa. Hoewel Dries’ pijn vaak nog hevig de kop op steekt, slaagt hij er soms in om ook de mooie herinneringen levend te houden.

Aan het eind van het verhaal gaat Dries met mama en Leentje op vakantie naar zee, waar ze vorig jaar nog met z’n vieren waren. Ze hebben intens verdriet, maar tegelijkertijd moeten ze weemoedig glimlachen om die kostbare vakantieherinneringen. Je krijgt als lezer het gevoel dat Dries nog een lange weg te gaan heeft en dat zal met vallen en opstaan zijn. Maar tegelijkertijd heeft hij ook al een enorm stuk afgelegd en op die weg heeft hij de vaardigheden ontdekt om zijn papa hier voor altijd zijn eigen plekje te geven.
Vanaf 9 jaar

Gepubliceerd op in Kinderboeken, Lectuur

Het leven gaat verder, zeggen ze – Lotgenoten in rouw ontmoeten elkaar in groep

Arthur Polspoel, Monique Dujardin, Kathleen Roskams

Davidsfonds – eerste druk eind 2006 - derde druk bijna uitverkocht - 128 blz.      

Prijs: 14,95 euro.

Een vernieuwend boek over een nog te weinig gekende troostbron: wat lotgenoten voor elkaar kunnen betekenen in een rouwgroep. Op een heldere manier schetsen de auteurs de doelstellingen, de werking en de effecten van lotgenotengroepen voor rouwenden. Uit de vele aangrijpende getuigenissen en brieven kunnen zowel nabestaanden als spontane en professionele hulpverleners moed  en inspiratie putten.

‘Het leven gaat verder’. is vaak de laatste zin van een gesprek met iemand die een geliefde is verloren. Niet kwaad bedoeld, maar wel pijnlijk. Want de wereld staat stil na de dood van een dierbare. En niemand lijkt dat écht te willen begrijpen. Men draait het hoofd weg van het betraande gelaat. Wat gaat er schuil achter deze zin “Het leven gaat verder?”

Aanbevolen voor ieder die rouwt en voor allen die in de hulpverlening staan.

Een vernieuwend boek over een nog te weinig gekende troostbron: wat lotgenoten voor elkaar kunnen betekenen in een rouwgroep.

 

Tijdens de persvoorstelling op de feestelijke terugkomdag van 21 oktober 2006 werden de eerste exemplaren van het nieuwe boek plechtig overhandigd aan de toenmalige minister van Welzijn en Gezondheid, Inge Vervotte, aan burgemeester van Antwerpen, Patrick Janssens  en aan de bisschop van Antwerpen, Paul Van den Berghe.

Verkrijgbaar in de boekhandel en via info@rouwzorgvlaanderen.be.
Gepubliceerd op in Lectuur, Volwassenen, Voor hulpverleners en nabestaanden

In het doolhof van de rouw – 40 bijbelwoorden die troost bieden

Jos Douma

Uitgeverij kok – 2008 – 99 blz.

Korte overdenkingen aan de hand van bijbelcitaten voor allen die verdriet hebben.  Het beeld van de doolhof helpt ons te accepteren dat rouwen een complex proces is waarin we de lege plaats onder ogen leren zien en voor om gevoelens een plaats te geven. We kunnen ons laten troosten vauit Gods woord.

Gepubliceerd op in Lectuur, Religie, Troostboeken, Volwassenen

Afscheid nemen – Moet ik nu huilen? – Rouw bij kinderen en jongeren met een stoornis binnen het autismespectrum

Martine F. Delfos en Riet Fiddelaers-Jaspers

uitgeverij Ten Have – 2007 – 96 blz

Dit is het vierde deel in de serie ‘Afscheid nemen’ , een reeks thematische boekjes die hulp bieden bij vragen rondom ziekte, doodgaan, afscheid nemen en rouwen. Het boek geeft uitleg over autisme en autistische stoornissen en gaat in op wat dood voor kinderen en jongeren met autisme betekent. Hoe kan men hen informeren? Hoe betrekt men hen bij de gebeurtenissen en rituelen? Een degelijk boek voor ouders, verzorgers, leerkrachten en andere betrokkenen bij hun begeleidingswerk.

Gepubliceerd op in Jongeren, Kinderboeken, Lectuur, Volwassenen, Voor hulpverleners en nabestaanden

Kinderen helpen na een schokkende gebeurtenis

Team Kinderwerking Slachtofferhulp

Uitgeverij Lannoo – 2003 – 200 blz.

Heel wat schokkende gebeurtenissen kunnen voorkomen in het leven van kinderen: getuigen zijn van een misdrijf, inbraak, overlijden door ongeval, een ouder die zich van het leven berooft en nog vele andere. Dit boek wil een gids zijn voor volwassenen die kinderen in deze situaties begeleiden. In het eerste deel beschrijven de auteurs hoe kinderen reageren op schokkende gebeurtenissen en hoe zij die proberen te verwerken. Het tweede deel geeft dan creatieve werkvormen om zelf uit te proberen.

 


Gepubliceerd op in Lectuur, Volwassenen, Voor hulpverleners en nabestaanden

Later begint vandaag – Antwoorden over de laatste levensfase, palliatieve zorg en euthanasie

Manu Keirse

Uitgeverij Lannoo - 2011-267 blz.

Een taboedoorbrekend boek voor iedereen die met de laatste fase van het leven geconfronteerd wordt. Auteur reikt concrete inzichten en suggesties aan om de laatste periode van het leven zo zinvol mogelijk te maken en om een mooie herinnering na te laten.

Gepubliceerd op in Lectuur, Over dementie en palliatieve zorgen, Volwassenen, Voor hulpverleners en nabestaanden