Verdriet

Vuur en vlam – Hoe kanker alles dooft behalve herinnering

Auteur: Geert de Kockere & An Domt

Illustrator: Tineke Van Hemeldonck

Nederlands – Hardcover

32 pagina’s | Manteau Jeugd | november 2011

Recensie gemaakt door Katrien.

De drakenman en de drakenvrouw vormen samen met hun twee drakenkinderen een gelukkig gezin. Het meest houden ze van vuur. “Vuur is leven en leven is vuur!”, beweren ze. Op zomeravonden, wanneer het donker is geworden, gaan ze naast elkaar op een rij staan. Dan spuwen ze vuur om het verst. Het wordt elke keer een heus vuurwerk, dat is pas leven! Op een avond kan de drakenvrouw geen vuur meer spuwen. Als ze probeert, stijgt er enkel wat rook op. De drakendokter vertelt dat er iets kwaads in haar buik zit, wat het vuur in haar laat uitgaan. Hij geeft haar iets vies, maar het zal haar helpen, ze zal weer vuur spuwen. De hele winter lang, maakt het medicijn haar vooral ziek. Haar gezin ondersteunt haar zo goed en zo kwaad als het kan, maar ze hebben het allemaal moeilijk. Maar na de winter gaat het beter. De drakenvrouw staat weer op en ze heeft zelfs weer een klein vuurtje. Om dat te vieren gaan ze samen naar Drakeneiland. Ze dromen er alvast van om in de zomer weer samen vuur te spuwen.

Maar dan komt het kwade terug en deze keer zit het overal in het lijf van de drakenvrouw. De drakendokter ziet het somber: met heel sterk medicijn heeft ze misschien een waterkansje… Elke dag wordt de drakenvrouw zwakker. De drakenman en kinderen moeten machteloos toezien, ze kunnen haar alleen maar blijven knuffelen. Samen vuurspuwen is nu een onvervulbare wens geworden. Soms lijkt het heel even wat beter te gaan en hierom zijn ze dan met z’n allen blij. Op een avond geeft de drakenvrouw aan dat ze echt niet meer verder kan. Haar man en kinderen zeggen haar met een laatste knuffel slaapwel en ze overlijdt. De tijd die volgt is verwarrend voor de drakenfamilie. Mama is niet meer fysiek bij hen, maar ze leeft nog zo mooi en intens in hun binnenste. Ze hebben zelfs het gevoel dat ze ooit op de één of andere manier weer samen vuur zullen spuwen. Wanneer het weer zomer wordt, staan papa en zijn kinderen buiten in het donker naast elkaar. Met een klein hartje beslissen ze om samen vuur te spuwen. Niet om het verst vandaag, maar om het allermooist. Op dat moment schiet er hoog aan hemel een vlam door het donker. Onmiddellijk begrijpen ze alle drie dat dit een boodschap van mama is. Sterker nog, mama wint, want haar vlam was supermooi. Vanaf dat moment beslissen ze om voortaan vuur altijd te spuwen om ter mooist.
De ondertitel van dit prachtige prentenboek is: “Hoe kanker alles dooft behalve de herinnering” Dit vat de boodschap eigenlijk heel mooi samen.

De bedoeling is enerzijds om aan jonge kinderen een idee te geven wat kanker in een gezin kan teweeg brengen. En anderzijds gaat de boodschap veel dieper dan de loutere beschrijving van het ziekteproces. Er worden handvatten aangereikt om de overleden mama toch aanwezig te houden in het gezin. Dierbare herinneringen worden beschouwd als een ontmoetingsplaats diep in jezelf waarnaar je telkens kan terugkeren, zo vaak als nodig, om degene die je mist, te zien. Bovendien wordt er ook aangemoedigd om voorzichtig de draad weer op te nemen. De familie draak durft weer vuur en vlam spuwen, maar tegelijkertijd houden ze de herinnering aan mama stevig vast.
Door het verhaal rond sprookjesfiguren, draken, op te bouwen, wordt er een zekere afstand gecreëerd ten opzichte van de inhoud. Net deze afstand maakt het mogelijk om op een serene manier met jonge kinderen over kanker te praten, zonder dat dit voor hen te bedreigend wordt. Bovendien zijn de prenten subliem. De lieve drakenkoppen in waterverftechniek tegen een ahtergrond van behangpapier in de meest kleurige dessins, zal kinderen zeker aanspreken. En heel subtiel wordt mama, naarmate haar ziekte vordert, steeds bleker groen geverfd.
Dit is het levensverhaal van An Dom. Helemaal achteraan vertelt ze wat meer over het verloop van haar ziekte, en over hoe ze tegen haar naderende dood aankijkt. Treffend is vooral hoeveel kracht ze nog heeft om dankbaar te zijn, voor alle steunfiguren rondom haar.
Wij kunnen haar alleen maar dankbaar zijn, voor wat ze ons in dit boek leert. Chapeau, An!
Vanaf 5 jaar.

Gepubliceerd op in Kinderboeken, Lectuur

Vader en dochter

Auteur: Michael Dudok De Wit

Nederlands – Hardcover

28 pagina’s | Leopold B.V. | mei 2002

Recensie gemaakt door Katrien.

 

Een vader en zijn jonge dochter fietsen samen door de polder. Boven aan de dijk stappen ze af, vader omhelst zijn dochter en met de eenvoudige woorden: “Dag vader” en “Dag kind” nemen ze afscheid. Het meisje tuurt vanop de dijk naar het water en ze ziet hoe haar vader in zijn roeibootje steeds dichter naar de horizon roeit. Ze blijft op die plaats tevergeefs wachten tot de zon ondergaat, maar haar vader keert niet terug. Seizoenen komen en gaan, steeds opnieuw en steeds opnieuw fietst het meisje naar dat plekje op de dijk waar ze haar vader aan de horizon zag verdwijnen. Maar haar vader komt niet terug. Het leven van het meisje ontvouwt zich verder. En dat leven is mild voor haar. We zien haar fietsen en plezier maken met vriendinnen, wat later fietst ze samen met haar man en nog later fietsen er ook twee kindjes mee. Het meisje wordt langzaam een oude vrouw. Ze heeft een gelukkig leven gehad, maar ze is met momenten de horizon blijven afspeuren naar haar vader. Nu is de tijd rijp om verder op zoek te gaan. Ze verlaat de dijk en loopt naar beneden. Het water heeft plaats gemaakt voor riet en zand. Bij een open plek vindt ze het roeibootje van haar vader, half bedolven onder het zand. De oude vrouw legt zich neer en dommelt in. Maar plots voelt ze dat er iets gebeurt. Ze staat op en begint steeds harder te lopen. Terwijl ze daar loopt, zien we de oude vrouw opnieuw veranderen in een jong meisje. Ze loopt recht in de uitnodigende armen van haar vader, die daar rustig staat te wachten, alsof hij nooit is weggeweest.

Dit poëtische prentenboek vertelt op een tedere, rustige manier over het rouwproces dat zich kan voltrekken wanneer je je vader verliest. Het ongeduldige en vaak pijnlijk wachten op zijn terugkomst wordt geleidelijk aan minder heftig. Je probeert iets te maken van het leven dat je gegeven werd en dat leven geeft vaak mooie dingen… Maar tussendoor blijft een dochter kijken naar de horizon, al was het maar om een kleine glimp van hem te zien. Dat verlangen naar en het gemis van vader blijft als een constante aanwezig en op kruispunten in het leven kan dat weer heel heftig naar boven komen. Mooi is ook het einde, de overtuiging dat je aan het einde van je eigen weg, de kans krijgt om je vader weer vast te pakken, op wat voor manier dan ook. De sobere prenten in sepia-tinten versterken de serene sfeer van het boek en verwijzen naar de broosheid van het leven.
Michael Dudok de Wit maakte het boek naar de animatiefilm father and daughter, waarvoor hij in 2001 terecht een Oscar in ontvangst mocht nemen. Deze prachtige kortfilm is als het ware de bewegende versie van het boek, maar zonder dat er één woord gesproken of geschreven wordt. Dat is ook niet nodig want de beelden spreken voor de volle honderd procent voor zichzelf.
Dit is een intens droevig, maar tegelijk ook een hoopgevend verhaal over de onvermijdelijke kringloop van het leven, met een krachtige boodschap.
Aan alle dochters, groot of klein wil ik het volgende zeggen: Er komt waarschijnlijk voor ons allemaal ooit een dag dat onze papa niet meer fysiek bij ons kan zijn, hoe lang we ook blijven wachten… Dan is het toch troostend om te weten dat het leven ook dan nog de moeite waard mag en kan zijn, dat hij zijn plaats in ons hart en hoofd sowieso voor altijd blijft houden. En op het einde van de reis, wacht hij op een of andere manier op ons, daar ben ik zeker van…
Vanaf 12 jaar

Gepubliceerd op in Kinderboeken, Lectuur

Water en zout

Auteur: Bettie Elias

Illustrator: Anne Westerduin

Nederlands – Hardcover

108 pagina’s | Clavis | 2006

Recensie gemaakt door Katrien.

 

’s Morgens brengt papa de zevenjarige Dries en zijn jongere zusje Leentje naar school. Een race tegen de tijd, herkenbaar voor de meeste jonge gezinnen. Na de school vertelt oom Jan hem dat papa overleden is, omgekomen bij een verkeersongeluk. Wat volgt is een ontroerend verhaal over rouwarbeid, het zwoegen en ploeteren om dit plotse overlijden te kunnen plaatsen, gezien door de ogen van een zevenjarig kind. Bettie Elias weet als geen ander de emotionele roetsjbaan in het hoofd van deze jongen te beschrijven.

Verschillende belangrijke aandachtspunten bij een dergelijk verwerkingsproces komen aan bod. Voor Dries is het belangrijk dat papa niet in een zwart pak opgebaard wordt, maar in zijn lievelingstrui en-broek, zoals hij papa kent. Ook wil hij zijn papa nog een laatste kus kunnen geven en terwijl hij dat doet wordt hij glashard geconfronteerd met het feit dat alle leven uit papa verdwenen is. De dagen na de uitvaart, voelt Dries zich verdoofd en de opgewekte vragen van zijn kleine zus irriteren hem. Bovendien herbegint het gewone leven terug voor Dries, Leentje, mama en opa, die nu veel bij hen is. En het is net dat gewone, dagelijkse ritme dat Dries vaak een schrijnende pijn, een intens gevoel van verlies bezorgt. Mama brengt hen nu naar school en dat kan Dries moeilijk accepteren, want dat was papa’s taak… Opa wil vanaf nu wel op zaterdag met hem naar de voetbalclub, maar hij wil niet meer gaan, want dat was een stukje van hem en zijn papa. Ondertussen slaagt hij er soms wel in om wat plezier te hebben met schoolvriendjes, maar achteraf voelt hij zich vaak schuldig over dat plezier zonder papa. Die verwarring en pijn resulteren in plotse woede-uitbarstingen en een gevoel van toenemende vervreemding tegenover mama, Leentje en opa.

Een belangrijke stap voorwaarts in Dries’ verwerkingsproces is het gesprek dat hij met opa heeft over oma’s overlijden toen Dries nog klein was. Opa vertelt dat hij oma nog heel erg mist, maar dat het verdriet en de pijn er niet meer zijn. Opa spreekt hier de wijze woorden: “Als je geen verdriet durft te hebben, gaat de pijn nooit weg…” Opa vertelt Dries hier ook heel duidelijk dat papa nooit meer zal terugkomen. Dit komt hard aan bij Dries, maar het zet tegelijkertijd ook iets in beweging. Op zijn verjaardagsfeestje kan hij zich voor het eerst echt leeghuilen in opa’s armen, omdat z’n papa er niet bij kan zijn. Vanaf dit moment kan hij af en toe over het gemis van papa praten en hem zo weer wat meer aanwezig stellen. Hij gaat voorzichtig terug naar de voetbalclub en zijn eerste doelpunt maakt hij voor zijn papa. Hoewel Dries’ pijn vaak nog hevig de kop op steekt, slaagt hij er soms in om ook de mooie herinneringen levend te houden.

Aan het eind van het verhaal gaat Dries met mama en Leentje op vakantie naar zee, waar ze vorig jaar nog met z’n vieren waren. Ze hebben intens verdriet, maar tegelijkertijd moeten ze weemoedig glimlachen om die kostbare vakantieherinneringen. Je krijgt als lezer het gevoel dat Dries nog een lange weg te gaan heeft en dat zal met vallen en opstaan zijn. Maar tegelijkertijd heeft hij ook al een enorm stuk afgelegd en op die weg heeft hij de vaardigheden ontdekt om zijn papa hier voor altijd zijn eigen plekje te geven.
Vanaf 9 jaar

Gepubliceerd op in Kinderboeken, Lectuur

Stapeltjesverdriet – Een onderzoek naar de invloed van verlies op zeer jonge leeftijd

Sabine Noten  

Uitgeverij In de Wolken – 2009 – 102 blz.

Het boek is bedoeld voor hulpverleners die mensen begeleiden in het verwerken van verdriet. Auteur deed onderzoek naar vroege verlieservaringen en wat de gevolgen zijn op het beleven van later verlies (= stapeltjesverdriet). Zij behandelt thematisch de analyses uit dertig interviews. Vanuit een theoretisch kader worden die geïllustreerd met haar eigen bevindingen en met citaten van de deelnemers aan het onderzoek. Zij werkt zeer systematisch en formuleert helder haar bevindingen. Sabine Noten ontwikkelde samen met Riet Fiddelaers-Jaspers de opleiding ‘Land van Rouw’: Omgaan met verlies en Verliesconsulent Kinderen en Jongeren.

Goed boek voor hulpverleners.

Gepubliceerd op in Lectuur, Volwassenen, Voor hulpverleners en nabestaanden

Roerloos – teksten voor (groot)ouders, broertjes en zusjes van gestorven baby’s

Yvonne van Emmerik 

Uitgeverij Lannoo – 2007 – 63 blz

Hoe verwoord je verdriet als iemand gestorven is? Vaak zijn woorden, gedachten en beelden al moeilijk te vinden.

Dit gevoel is er zeker wanneer het gaat over de dood van het leven dat nog maar net begon en dat zo snel in de kiem gesmoord werd. De teksten uit dit boekje reiken beelden en woorden aan om tollende gedachten en gevoelens toch een plekje te kunnen geven.

Gepubliceerd op in Kinderboeken, Lectuur, Volwassenen, Voor hulpverleners en nabestaanden

Hemels verdriet

Mayke van Haagen

Uitgeverij Ten Have – 2008 – 160 blz.

Het zoontje van de schrijfster wordt getroffen door kanker. Auteur beschrijft in haar boek de aspecten van haar hoop en lijden, van rouw en verdriet, van zingeving en geloof. Al deze emoties worden door haar en heel haar gezin doorsparteld. Mayke beschouwt haar eigen afscheid niet als zéér pijnlijk maar als een “hemels verdriet …”

‘Hemels verdriet’  is een zeer vlot, leesbaar en aangrijpend boek. Het geeft inzicht in de aanloop naar een verlies en de rouwervaring die volgt.

Gepubliceerd op in Lectuur, Verhalen van en voor nabestaanden, Volwassenen

Later begint vandaag – Antwoorden over de laatste levensfase, palliatieve zorg en euthanasie

Manu Keirse

Uitgeverij Lannoo - 2011-267 blz.

Een taboedoorbrekend boek voor iedereen die met de laatste fase van het leven geconfronteerd wordt. Auteur reikt concrete inzichten en suggesties aan om de laatste periode van het leven zo zinvol mogelijk te maken en om een mooie herinnering na te laten.

Gepubliceerd op in Lectuur, Over dementie en palliatieve zorgen, Volwassenen, Voor hulpverleners en nabestaanden

Het regent in mijn toekomst – Het verdriet van grootouders

Maria de Greef

Uitgeverij Ten Have – 2010 – 111 blz.

In haar werk als rouwtherapeut ontmoette auteur zoveel grootouders die zich niet gekend en gehoord voelden in hun verdriet, dat ze beseftedat er meer aandacht zou moeten gaan naar deze speciale vorm van rouwen. De rouw van grootouders heeft eigen kenmerken en is anders dan de rouw om een eigen kind. In dit boek zijn getuigenissen van grootouders opgenomen. Men leest doorheen de verhalen hoe moeilijk het kan zijn maar ook hoeveel troost en warmte er kan zijn in de gezinnen.

Gepubliceerd op in Lectuur, Verhalen van en voor nabestaanden, Volwassenen

Als je een prille zwangerschap verliest

Bernard Spitz, Manu Keirse, Annemie Vandermeulen

Uitgeverij Lannoo – 2010 – 159 blz.

Nog steeds wordt de impact onderschat op zwangerschappen die eindigen in een miskraam. Omgaan met een kind dat nooit is geboren, dat je nooit hebt gezien en in je armen hebt kunnen houden, is voor velen een moeilijk rouwproces. Bovenop komt dan nog vaak de angst voor een goede en vlotte volgende zwangerschap. In dit boek geven auteurs wat inzicht op de psychologische en medische vragen. Door de getuigenissen van mensen die een miskraam hebben meegemaakt, kunnen wellicht anderen in dezelfde situatie zich herkennen.

Gepubliceerd op in Lectuur, Volwassenen, Voor hulpverleners en nabestaanden

Feestdagen en rouw – Over de beleving van gemis het hele jaar rond

Jonkers Anja J. Van Veelen

Uitgeverij Ten Have – 2009 -176 blz.

Verdriet kent geen kalender en is er het hele jaar door, dus ook tijdens de feestdagen. Hoe kan je omgaan met deze dagen die vol herinneringen kunnen zitten en emoties kunnen doen oplaaien? Auteur laat zien dat er vele mogelijkheden zijn om deze dagen niet alleen eenzaam door te maken maar op ene andere meer deugddoende manier.

Gepubliceerd op in Lectuur, Troostboeken, Volwassenen