Dood en rouw

Hoe leven we daarmee?

Lang is het begrip ’dood’ een gevreesd, meestal verzwegen onderwerp geweest. Het taboe rond lezen en schrijven is nu – gelukkig – voor een groot deel opgeheven. Er zijn al zoveel boeken geschreven rond deze materie dat geen mens nog alles kan lezen. Toch is ‘dood’ in de ‘belevingswereld’ nog steeds taboe. De meeste mensen willen leven en geen dood. Men wil vreugde en geen verdriet. Wat ten diepste beroert, blijft voor velen moeilijk te verwoorden.

Wanneer een dierbare naaste sterft, komt de nabestaande vaak terecht in een moeilijke, verwarrende periode. Het is alsof grond onder de voeten wegzinkt en men door verdriet overmand alleen nog naar zichzelf en de overledene kan kijken. Ondertussen draait de wereld verder alsof er weinig of niets aan de hand is.

Heel dikwijls herhaalt zich hetzelfde scenario. Er is veel volk bij de uitvaart en ook de weken daarna. Het oprecht meeleven van vrienden en bekenden doet deugd. De nabestaande voelt zich door velen gedragen en gesteund om de eerste moeilijke tijd van afscheid en verlies door te geraken.

Na verloop van tijd begint echter het lange, vaak uitzichtloze rouwproces met heel diverse, voorheen ongekende emoties, terwijl de kring van meelevende mensen ondertussen kleiner is geworden of zelfs helemaal niet meer aan de orde is. De telefoon rinkelt minder, de deurbel lijkt stom. Weinigen uit de omgeving durven nog vragen of het wel gaat. Sommige nabestaanden worden wel blijvend omringd door een trouwe kring en getuigen dat zij daar enorm dankbaar voor zijn.

Toch blijft het een feit dat een overgrote meerderheid van nabestaanden zich emotioneel verwaarloosd voelt. Voor hun innerlijk gevecht om het verlies een plaats te geven, is weinig ruimte en veel onmacht. Op het werk moet men evenzeer vooruit, soms alsof er niets gebeurd is. Het leven gaat immers verder, de economie moet draaien.

Ondertussen hebben nabestaanden soms het gevoel dat het leven voor hen is stilgevallen en geen perspectief meer biedt. Ze voelen zich emotioneel alleen en verlaten. Heel vaak zouden ze graag hun verhaal nog eens willen vertellen, nog eens mogen zeggen hoeveel pijn het ‘gemis’ doet, hoe moeilijk de dagen kunnen zijn.

Het rouwproces

Wat is rouwen?

Rouwen is een proces waarbij de grondvesten van een mens bewust of onbewust aan het wankelen gaan omwille van een wezenlijk verlies. Het is een gebeuren buiten de mens maar tevens ook binnen in de mens. Vaak wordt de eigen persoonlijkheid en de zingeving plots in vraag gesteld. Dit kan zich uiten zowel op verstandelijk, emotioneel of lichamelijk niveau, samen of afzonderlijk.

Wanneer rouwen mensen?

Mensen rouwen wanneer ze iets of iemand verliezen die hen zeer dierbaar is of die een wezenlijke rol speelde in hun leven.

Wat is een goed verloop van een rouwproces?

Er zijn diverse factoren die het goede verloop van een rouwproces bepalen. Enkele voorbeelden: het al dan niet afscheid kunnen nemen, steun van anderen, relatie met de overledene, aard van het sterven, weerbaarheid van de nabestaande, e.a. Algemeen kan men stellen dat een rouwproces een goed verloop kent wanneer de nabestaande enerzijds de emoties en het verdriet kan toelaten en anderzijds het leven van iedere dag verder aankan.

Wanneer is het rouwen voltooid?

Men zou kunnen zeggen dat een rouwproces voltooid is wanneer de nabestaande het leven weer kan opnemen met zijn vreugdevolle en verdrietige dagen. Met andere woorden, wanneer hetgeen verloren is een plaats heeft gekregen in het leven van alledag dat toch nog perspectieven biedt en mooie momenten kent.

In een poging belevingen te benoemen en er greep op te krijgen, beschrijft Werner Storms het begrip ‘verdriet’ als volgt:

Verdriet is als een zware steen
die aan een touw
om je nek hangt.
Het maakt
dat men zich zwaar voelt
en alleen maar
- met gebogen hoofd -
naar eigen verdriet
kan kijken.
Op dat ogenblik
ziet men de leuke dingen
van het leven niet meer.
Zo’n zware last
kan men niet alleen dragen.
Als er dan iemand is die luistert,
lijkt het
of men het niet meer alleen
hoeft te verwerken.
Even lijkt het minder zwaar.

Werner Storms

Een luisterend oor

Regels die zeggen op welke manier men het leven van elke dag terug kan opnemen, bestaan niet. Ieder mens is uniek en ervaart de emoties van pijn en verdriet dan ook op een eigen, unieke wijze. Toch kan een goede luisteraar hier wel heil brengen. Tussen de woorden, de zinnen en de stilte, hoort hij meer dan alleen wat gezegd of gezwegen wordt. Wie met hart en oren goed probeert te luisteren en zich kan inleven in de emoties van de ander, is voor de nabestaande een welgekomen gast.

Arthur Polspoel beschrijft welk perspectief de goede luisteraar kan brengen.

Gelukkig leert de praktijk
van het leven
dat heel wat nabestaanden
makkelijker hun eigen pijn
kunnen toelaten
en de draad van het leven
terug opnemen
wanneer ze in gezelschap zijn
van iemand
die op een goede wijze
luisterend aanwezig is.

Arthur Polspoel

Rouwenden nabij zijn

Nabestaanden helpen kan op diverse manieren. Naast een mooi verzorgde uitvaart en de eerste zorg die buren, familie en vrienden aan elkaar kunnen geven, bestaan er ook meer specifieke vormen van hulpverlening.

Voor professionele hulp zou iedereen terecht moeten kunnen bij de eigen huisarts. Deze is dikwijls de best geplaatste persoon waarbij men regelmatig kan komen. Verder zijn er verschillende gezondheidscentra waar psychologen, verplegers en vertrouwenspersonen kunnen geraadpleegd worden.

Naast al de goede zorgen in eigen kring en bij professioneel geschoolde hulpverleners is er verder ook het vrijwilligerswerk. Naast hun eigen beroepsactiviteit en dagtaak, bekwamen vrijwilligers zich om op een verantwoorde wijze met rouwende mensen om te gaan. Ze proberen te luisteren naar verdriet en blijven discreet op bereikbare afstand aanwezig. Zij maken graag tijd voor een gesprek. Met de nabestaanden wordt voorzichtig op weg gegaan om enerzijds te helpen pijn en verdriet toe te laten en anderzijds hen te ondersteunen om het leven niet alleen te ‘overleven’ maar ook ‘zinvol’ opnieuw verder te leven, ieder op zijn eigen tempo. Deze vrijwilligers werken mee aan groepsmomenten voor lotgenoten en komen samen met andere vrijwilligers om ervaringen uit te wisselen. Regelmatig nemen zij actief deel aan vormingsactiviteiten.

People will forget what you said
People will forget what you did
But they will never forget
How you made them feel

Maya Angelou
Scroll naar top